Polskie lasy będą ciemniejsze — i to dobra wiadomość

Wiosna 2026 przyniosła coś, co jeszcze dekadę temu brzmiałoby jak paradoks: polscy leśnicy sadzą mniej sosen, a więcej buków i dębów. To nie przypadek ani moda — to odpowiedź na twarde dane naukowe. Trwa cicha rewolucja w polskim lesie, której skutki zobaczymy za 50 lat. I dobrze, że już teraz ją rozumiemy.

Sosna: królowa, która traci tron

Sosna pospolita (Pinus sylvestris) przez wieki była filarem polskiego leśnictwa. Szybko rosła, dawała drewno budowlane i papiernicze, dobrze radziła sobie na ubogich piaskowych glebach. Dziś zajmuje aż 60% powierzchni polskich lasów — to ogromna monokultura, która przez dziesięciolecia wyglądała jak sukces.

Ale klimat zmienił reguły gry. Długie susze, rekordowe temperatury, masowe żerowanie kornika drukarza (Ips typographus) — to wszystko uderza przede wszystkim w sosny i świerki. Naukowcy z Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk obliczyli, że do roku 2061–2080 aż 75% polskich drzewostanów znajdzie się poza swoim optimum klimatycznym. Trzy czwarte lasu — poza strefą komfortu. To liczba, która powinna robić wrażenie.

Co to znaczy w praktyce? Drzewa rosnące poza optimum klimatycznym są osłabione, wolniej rosną, gorzej się regenerują po zimie i łatwiej padają ofiarą chorób oraz szkodników. Polska sosna nie wymrze z dnia na dzień, ale jej stopniowe ustępowanie jest przesądzone — o ile nie zadziałamy teraz.

Ciemniejszy las, zdrowszy las

„Lasy będą miały mniej gatunków iglastych, a więcej liściastych. Lasy będą po prostu ciemniejsze." — Dr hab. Marcin Dyderski, Instytut Dendrologii PAN

Słowa dr hab. Marcina Dyderskiego brzmią jak prognoza, ale to właściwie dobra wiadomość. Lasy liściaste — bukowe, dębowe, grabowe — są gęstsze, wilgotniejsze i bardziej zróżnicowane. Tworzą zupełnie inne mikrośrodowisko niż jasne, suche bory sosnowe. Więcej gatunków grzybów, owadów, ptaków. Głębsza warstwa próchnicy. I — co kluczowe w kontekście kryzysu klimatycznego — znacznie większa zdolność do pochłaniania dwutlenku węgla.

Badania prowadzone przez naukowców ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie pokazują, że lasy mieszane z dębem i bukiem pochłaniają nawet o 30–40% więcej CO₂ niż monokultury sosnowe. To różnica, która w skali całej Polski przekłada się na miliony ton węgla rocznie. Lasy mieszane są też o 10–15% bardziej stabilne pod względem wzrostu — mniejsze ryzyko masowego zamierania przy ekstremalnych zdarzeniach pogodowych.

Które gatunki wygrają, a które odejdą?

Nie chodzi o to, że sosna zniknie z polskiego krajobrazu — to gatunek zbyt dobrze przystosowany do ubogich gleb, by całkowicie ustąpić. Ale jej udział w nowych nasadzeniach będzie systematycznie malał. W akcji Wiosna 2026 widać to już wyraźnie: spośród 107 700 drzew posadzonych przez organizacje i społeczności, lwią część stanowią buki pospolite — w samym Szczecinie 11 000 buków, w powiecie włoszczowskim 16 000. W Łodzi sadzono sosny, brzozy i modrzewie, ale w mieszance z gatunkami liściastymi, nie w czystej monokulturze.

Wiosna 2026: rekordowe sadzenie

Kwiecień to najgorętszy miesiąc dla leśnictwa. Gleba jest już rozmrożona, ale drzewa nie zdążyły jeszcze wyjść z uśpienia — to idealny moment na przesadzanie młodych sadzonek. W tym roku Lasy Państwowe zaplanowały odnowienia i zalesienia na blisko 3 000 hektarów, sadząc łącznie 19,5 miliona sadzonek. Aż 8 milionów z nich to gatunki liściaste — proporcja, jakiej nie widziano jeszcze kilkanaście lat temu.

Do tych liczb dochodzą działania organizacji społecznych. Posadzimy.pl uruchomiło akcję Wiosna 2026, która objęła osiem lokalizacji: od Gostynia przez Łódź po powiat lubaczowski. Wolontariusze, szkoły, rodziny z dziećmi — wszyscy sadząc jedno drzewo, współtworzą las, który przeżyje nas o kilka pokoleń.

„Lasy mieszane są bardziej odporne na suszę, choroby i ekstremalne zjawiska pogodowe, lepiej też pełnią swoje naturalne i społeczne funkcje." — Paweł Piekarczyk, leśniczy Nadleśnictwa Biała Podlaska

Nadleśnictwo Biała Podlaska włączyło do akcji szkoły, harcerzy, seniorów i lokalne stowarzyszenia. To ważny sygnał: przebudowa lasu nie jest wyłącznie sprawą ekspertów. Jest sprawą każdego z nas. Każda sadzonka posadzona w odpowiednim miejscu to cegła w budowie odporniejszego ekosystemu.

Podsumowanie

Polskie lasy przechodzą najgłębszą transformację od czasu powojennych zalesień. Zamiast szybkorosnących monokultur sosnowych, sadzimy dziś mieszane drzewostany z bukiem, dębem, jaworem i lipą — gatunkami, które za 50 lat będą w pełni swojego optimum klimatycznego. To inwestycja na pokolenia, której efektów nie zobaczymy sami, ale której brak odczuliby nasi wnukowie.

Jeśli chcesz być częścią tej zmiany — nie musisz być leśnikiem. Wystarczy jedno drzewo. Posadzone w dobrej wierze, w dobrym miejscu, będzie pracować na przyszłość przez całe dekady.